นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ ภัยเงียบระบบทางเดินปัสสาวะที่ควรรู้

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรค

ปัญหาการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ เช่น ภาวะต่อมลูกหมากโตในเพศชาย หรือภาวะท่อปัสสาวะตีบตัน ทำให้ขับปัสสาวะออกได้ไม่หมด

พฤติกรรมการดื่มน้ำ การดื่มน้ำน้อยหรือภาวะขาดน้ำ ส่งผลให้ปัสสาวะมีความเข้มข้นสูงและเกิดตะกอนได้ง่าย

พฤติกรรมการบริโภค การทานอาหารที่มีโซเดียมหรือโปรตีนสูงมากเกินไป รวมถึงการทานวิตามินบางชนิดต่อเนื่อง เช่น วิตามินซี หรือวิตามินดี

โรคประจำตัวและพันธุกรรม ผู้ที่มีความผิดปกติทางพันธุกรรมที่ทำให้กรดอะมิโนหรือแร่ธาตุในปัสสาวะสูง เช่น Cystinuria หรือผู้ป่วยโรคระบบประสาทที่ส่งผลต่อการควบคุมการขับถ่าย เช่น โรคพาร์กินสัน และโรคหลอดเลือดสมอง

การอักเสบติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะบ่อยครั้งหรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบเรื้อรัง รวมถึงนิ่วที่ก่อตัวที่ไตแล้วเคลื่อนตัวตามท่อไตลงมาสะสมและขยายขนาดต่อในกระเพาะปัสสาวะ

สัญญาณเตือนและอาการที่สังเกตได้

ลักษณะการขับถ่ายผิดปกติ ปัสสาวะลำบาก ต้องออกแรงเบ่ง ลำปัสสาวะสะดุดหรือหยุดไปเฉยๆ ปัสสาวะบ่อยโดยเฉพาะตอนกลางคืน หรือมีภาวะกลั้นปัสสาวะไม่อยู่

อาการปวด ปวดบริเวณท้องน้อย ท้องล่าง หรือหัวหน่าว ในเพศชายอาจรู้สึกปวดร้าวไปถึงอัณฑะและองคชาต รวมถึงมีอาการแสบขัดขณะเบ่งปัสสาวะ

ความผิดปกติของน้ำปัสสาวะ ปัสสาวะมีสีขุ่น เข้มผิดปกติ มีเลือดปน หรือสังเกตเห็นตะกอนคล้ายกรวดทรายปะปนออกมา

อาการติดเชื้อ หากมีภาวะติดเชื้อแทรกซ้อนร่วมด้วย อาจมีไข้และรู้สึกครั่นเนื้อครั่นตัว

แนวทางการตรวจวินิจฉัย

การซักประวัติและตรวจร่างกาย เพื่อประเมินความเสี่ยงและลักษณะอาการปวด

การตรวจปัสสาวะ เพื่อค้นหาเม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว หรือภาวะติดเชื้อแอบแฝง

การตรวจทางรังสีวิทยา เช่น การเอกซเรย์ (X-Ray) หรือการทำอัลตราซาวนด์ (Ultrasound) เพื่อยืนยันขนาด รูปร่าง และตำแหน่งของก้อนนิ่วอย่างแม่นยำ โดยอัลตราซาวนด์มักใช้ในกรณีผู้ตั้งครรภ์เพื่อหลีกเลี่ยงรังสี

วิธีการรักษานิ่วในกระเพาะปัสสาวะ

รูปแบบการรักษาจะถูกพิจารณาจากขนาดและความรุนแรงของก้อนนิ่วเป็นหลัก

กรณีขนาดยังเล็กกว่า 0.5 เซนติเมตร หากยังไม่อุดตันทางเดินปัสสาวะ แพทย์อาจให้เฝ้าติดตามอาการร่วมกับการแนะนำให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อให้ร่างกายขับก้อนนิ่วออกมาเองตามธรรมชาติ

กรณีขนาดใหญ่หรือมีภาวะอุดกั้นร่วมด้วย แพทย์อาจพิจารณาจ่ายยาขับปัสสาวะหรือยาเพื่อลดการก่อตัวของตะกอน หรือใช้การส่องกล้อง (Cystolitholapaxy) ซึ่งเป็นการสอดกล้องผ่านท่อปัสสาวะเข้าไปเพื่อใช้เครื่องมือหรือคลื่นพลังงานทำให้ก้อนนิ่วแตกออกเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วล้างเอาเศษนิ่วออกมา

การผ่าตัด มักใช้ในกรณีที่นิ่วมีขนาดใหญ่มาก มีความซับซ้อน หรือใช้วิธีอื่นแล้วไม่ได้ผล

การดูแลตัวเองและวิธีป้องกัน

ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ ควรดื่มน้ำอย่างน้อยวันละ 2–3 ลิตร เพื่อเจือจางความเข้มข้นของปัสสาวะ

ไม่กลั้นปัสสาวะ ควรขับถ่ายทันทีที่รู้สึกปวด เพื่อลดการตกค้างของน้ำปัสสาวะในร่างกาย

ปรับพฤติกรรมการกิน ลดอาหารที่มีรสเค็มจัด อาหารฟาสต์ฟู้ด และไม่ควรทานโปรตีนมากเกินความจำเป็นของร่างกาย

ตรวจสุขภาพประจำปี เพื่อเช็กการทำงานของระบบทางเดินปัสสาวะ และคัดกรองโรคอื่นๆ ที่อาจเป็นปัจจัยเสี่ยงได้ตั้งแต่เนิ่นๆ